Güldem Atabay: Varlık balonları patlıyor, global iktisatta uzun sakinlik başladı-Türkiye’nin işi daha zor…

kariyerkeyfi

Hafta boyunca ekonomik data takvimi Türkiye için de dünya içinde epeyce zayıf olsa da ekonomilerde olan bitenin sonunda finansal piyasalarda yansımalarını izlemek dinamizm ve adrenalin getiriyor.

Uzun yıllardır büyük merkez bankalarının yarattığı nakdî genişleme sayesinde varlık fiyatlarının iktisadın gerçeklerinden ne derece kopabildiğini deneyim ettik. Şimdiyse evvel pandeminin yarattığı dengesizlikler, akabinde Ukrayna işgali ile oluşan güç krizi enflasyonu süratle yükselttikçe reaksiyon veren merkez bankaları eşliğinde global tüm varlık piyasalarında hareketlerin ekonomik dinamiklere nazaran şekillenmeye başladığı düzleme geri dönmeye başladık. Türkiye şimdilik sürdürülemez yapay baskılarla parantez dışında kalsa da dünyada neden-sonuç ilgileri ortasındaki kopukluk süratle daralmakta.

Fakat, bu münasebetin yine kurulmasının temelleri artan enflasyona reaksiyon olarak gelen nakdî sıkılaştırma ve bunun sonucu olarak beklenen büyük global sakinlik ne yazık ki.

Bank of America örneğin son bir haftada tahvil piyasasında yaşananları bakın nasıl kıymetlendiriyor:

“Küresel tahvil balonu patlıyor. Tarihi bir global tahvil piyasası çöküşü izliyoruz. Tahviller, en likit varlıklardır. Piyasada likidite kurursa, çabucak her yatırım tipi için makus haber demek.”

Sadece ABD piyasalarında yatırımcıların sakinlik beklentisiyle sene başından bu yana gerileyen piyasalarda kaybı 9 trilyon doları aştı bile.

Yükselen enflasyona ABD merkez bankası Fed’in kimsenin gözünün yaşına bakmadan faiz artırarak ve gerektiğince yüksek tutarak müdahale edeceğini anlayan tahvil piyasalarındaki satış son üç ayda kitaplara geçecek cinsten. Büyük merkez bankalarının 2022 kalan son çeyrekte de yüksek oranlarda faiz artırmaya devam etmesiyle tahvil ve pay senedi piyasaları giderek daha fazla fiyatlamaya yönelecek. Danske Bank’a nazaran 10 yıllık ABD Hazine getirilerinin önümüzdeki üç ay içinde daha da artarak %4,0’ün bariz düzeyde üzerine çıkacak. Emsal halde 10 yıllık Alman Bund getirisi de %2,5’e gerçek yönelecek.  Bu sayılara eşlik eden temel beklenti de hem Avrupa’da hem de ABD’de yaşanacak ekonomik sakinlik. Düşmekte olan emtia fiyatları da birebir tarafa işaret ediyor.

IMF, Dünya Bankası üzere milletlerarası kurumların yanında büyük özel bankaların araştırma kısımlarından çıkan raporların ortak teması gerisi gerisine kararan bir global ekonomik görünüm. Gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomiler dahil kısa müddetli daralma periyotları akabinde gelecek uzun soluklu ekonomik sakinlik.

Böylesi bir seküler bir sakinliğin desteklerini anlamak, bu gerçeklere nazaran ülkeler bazında büyüme siyasetleri oluşturmak kıymetli.

Bu hafta yayımlanan OECD “Ekonomik Görünüm Raporu”, Türkiye basınında AKP’nin hormonlayarak şişirdiği Türkiye’nin ekonomik büyümesinde beklentinin 2022 için yapılan üst istikametli güncellemesiyle ön plana çıktı. Halbuki OECD raporundan anlaşılması gereken çok daha fazla bilgi var.

OECD, bir bütün olarak global iktisadın Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı ile başlayan savaşın bedelini ödemekte olduğunu ve bu bedelin 2023 yılında daha fazla hissedileceğini yazıyor. Uzayan enflasyon sorunu, OECD bilgilerine nazaran Rusya’nın Ukrayna işgalinin ağır bedellerinden biri olarak mevcut düzeylerinden gerilese de geçmiş 40 yıla nazaran yüksek bir düzeyde kalıcı hale dönüşmekte. COVID-19 salgınının tedarik zincirlerindeki tesirleri hala devam ederken, savaş globalleşmenin yine şekillenmesinin ticarette yaratmakta olduğu zelzelelerle büyümeyi aşağı çekiyor. Toplumların en kırılgan oldukları besin ve güç fiyatları üzerinde ek üst taraflı baskı oluşturuyor.

Son göstergelerin daha da berbata gitmesiyle, OECD’ye nazaran global ekonomik görünümü güzelce karartan dört ana eksen bulunuyor:

Dünya iktisadı beklenenden daha fazla yavaşlıyor: Küresel büyüme 2022’nin ikinci yarısında çoktan teklemeye başladı, 2023’te daha da yavaşlayarak yıllık yalnızca %2,2’lik bir büyümeye ulaşabilecek OECD hesaplarına nazaran. Rusya’nın Ukrayna işgali ile daha fazla yavaşlayacak dünya iktisadında üretimden savaş öncesi hesaplara nazaran 2023’te fazladan en az 2,8 trilyon ABD doları kaybolmuş olacak. Enflasyonun beklenenden daha yüksek olması ve gayelerden daha fazla sapmasının yarattığı ek mali sıkılaştırma da elbette global büyümeyi daha fazla aşağıya çekecek. Çin’deki emlak kesimi krizi yanında sıfır Covid-19 siyasetiyle bağlı sıkı kilitlenmeler, Çin iktisadında son 50 yıldır görülmemiş oranda zayıflatırken, dünya iktisadının büyümesini de olumsuz etkileyecek.

> Enflasyon daha yaygın hale geldi: Gıda ve gücün ötesine yayılan enflasyonist baskılar merkez bankalarının uzun mühlet yüksek faiz siyasetine devam etmelerini gerektirecek. Bir yandan bilanço daralma süreçleri de varlık fiyatlarına baskı yaratacak. Pandemi ile değişen işgücü piyasası artan fiyatlara karşın nispi olarak geçmiş mali sıkılaştırma periyotlarına nazaran “sıkı” kalacak. Fiyat artışlarının sağlam seyri büyüme açısından olumlu olurken, enflasyonun standart reçetelerle düşürülmesini zorlaştırıp, emek piyasasında değerli değişiklikler yaratacak.

> Enflasyon hafifleyecek fakat uzun müddet yüksek düzeylerde kalacak: Ukrayna işgali ile uygunca şekillenen bu duruma OECD’nin yaptığı vurgu çok kıymetli. Ekim-Kasım periyodunda tepe yapması beklenen global enflasyon Aralık 2022 sonrasında çabucak her yerde düşme eğiliminde olacak.  Ancak bu düşüşün varacağı yer maksat enflasyon düzeylerinden çok uzak bir nokta. Orada istikrar kazanmasına mahzur olmak için de merkez bankaları 2023 sonrasında faiz indirmeye başlasa bile, pandemi devri faiz düzeyleri uzun yıllar boyunca hayal olacak.

> Güç kıtlığını önlemek için talep azaltma ve arz çeşitlendirme gerekli: Rusya’nın doğalgaz silahını ateşlemesi için son bahtı 2022-2023 kış dönemi. Bu devirde gazı büsbütün kesmesi en beklenen senaryo zira ötesinde arzın çeşitlenmesi ve yeşil güç ölçeği yakalayana kadar nükleerin tekrar devreye girmesiyle elindeki kaldıraç gücü kalmayacak. OECD’ye göreyse, kısa vadede güç şoku Avrupa’da güç, enflasyon-büyüme şoku yaratmaya devam edecek. Avrupa için daralma ve sakinlik zati kaçınılmaz halde. Global iktisada de yansımalarıyla birlikte elbette.

Türkiye’de gelecek hükümet: AKP enkazıyla savaşırken global değişimi de kavramak zorunda

Türkiye’deki AKP idaresinin bu derin ve uzun soluklu global ekonomik değişimi kavramadığını düşünmek için gereğince data elde var.  En doruktan gelen açıklamaya nazaran dünya merkez bankaları çoktan yüksek enflasyonla Erdoğan’ın icadı ve argümanı düşük faizle savaşmak için durum almaya başlamış durumda. Bu açıklamanın gerçeklerle ilgisi olmadığını yazının başından buraya kadar okuyanlar esasen çoktan ve süratle kavramış olmalı.

Küresel iktisatta yaşanmaya başlanan değişim şimdilik büyük bir finansal kriz yaratmadı, çabucak 2023’te de bu türlü bir beklenti yok.  Ama anlaşılması gereken finansal kriz olmasa da, değişen yerin, sıkılaşan finansal kuralların ülkeler ve şirketleri için sakinlik yaratma dalgaları yaymaya uzun yıllar devam edeceği.

Türkiye özeline gelince…2023 seçiminden sonra gelecek hükümetin AKP’nin Türkiye’ye özel yarattığı büyük ekonomik ıstırapları aşma planlarına global iktisattaki deri değişimini de işlevin kıymetli belirleyicisi olarak almaları kıymetli bir mecburiyet.

Politik Yol

You may also like

Leave a Comment

Gebze Avukat - İstanbul Kiralık Depo - Miras Avukatı - message near me - massage service antalya - 2 el eşya alanlar - El dokuma halı alanlar - Doğum günü organizasyonu - League of Legends RP - Bursa bulaşık servisi - top havuzu - https://hayatasor.com/